تقی اف

يكي بحران هایی كه مجددا همت مردانه تقي اف را هويدا ساخت ، شیوع بيماري هاي واگيردار در باكو در اكتبر 1904 م./ رجب 1322هـ .ق. بود :

«همهمه ناخوشي است كه هر كس دست و پاي خود را گم كرده است. اگر چه از جانب دولت در چند محل مخصوص قرنطينه و اسباب و لوازم او را فراهم كرده اند و دوكترها معين شده اند ، بازهم مردم ترس دارند... از جانب حكومت بلدي آدم مخصوص در گردش است. تمام خانه و عمارت دو طبقه و سه طبقه و چهار طبقه را مي گردند. اگر خاشاكي باشد يا آتش خانه ناتميز باشد مجازات مي كند. روزي دو دفعه جارو و چهار مرتبه تمام شهر آب پاشي مي­شود. تا حال كسي هم مرده نديده كه بگويد از ناخوشي است.»

«يك مبلغ زيادي به جهت تمامي مريض خانه­هاي مسلمانان ،روس، ارمني و ساير مخارج متعلق به اين ناخوشي حاجي زين العابدين تقي يوف از جيب جوانمردي درباره نوع خود مرحمت كردند.»

Baki 1904 oktiyabır epidemiyası bir daha Tağiyevin hümətin və kişiligin bəlli etdi. O dövrün fars qəzetələrində oxuyuruq:

" xəstəlik qiyamət edir. Hər kimsə əl qolun itiribdi.dövlət tərəfindən qərəntinə yeri təyin olub və lazim vəsayit əldə qoyulub doxturlarda müəyyənləşdirilib amma xalq içrə yenə qorxu var... şəhər hüküməti adamlari dolanmaqdadilar. onlar evləri və iki üç və dörd təbəqə imarətləri gəzib axtarirlar. Zibil görsələrsə və yaxud küllükxana kifir olsa mücazat təyin olur. Şəhərə gündə iki dəfə süpürgə çəkilir  və dörd dəfə su səpilir. Indiyə dək xətəlik dən bir nəfər ölməyib.

Haci Zeynalabdin Tağiyev igitlik cibindən bir yuxari məbləğ pul müsəlman rus və erməni xəstəxanalarına mərhəmət buyurdular."

اوکان یئشیل اوت نویسنده کتاب "حاج زین العابدین تقی اف " است . این کتاب که موضوع آن با موضوع پایان نامه دوره کارشناسی ارشد وی یکسان است ، در انتشارات کاکنوس استانبول به چاپ رسیده است.

Haci Zeynalabdin Tağiyev kitabının cilid şəkili

Bu kitabı Okan Yeşilot o İstanbulda nəşt edibdi. Yesilotun yüksək lisans tezi mevzusu Tağiyevin hayati və xidmətləriydi.

تصویری از اتاق کار تقی اف :

تقی اف بخش اعظمی از ساعات روز را در این اتاق سپری می کرد. در این اتاق به ترجمه روزنامه های روسی ، فرانسه ، فارسی و عربی و ترکی گوش می داد. وقتی از ایجاد مسجد ، مدرسه و یا هر امر عام المنفعه ای در جهان اسلام اگاهی می یافت فورا به مبالغ قابل توجهی از ثروت خود را برای کمک به ان امر خیر و عام المنفعه اختصاص می داد.

بورس های تحصیلی تقی اف نیز در همین اتاق به عاشقان علم و دانش داده می شد.او در همین اتاق به اداره چاه های نفت و کارخانجات صنایع نساجی خود می پرداخت .

در این تصویر ف تابلویی بر روی دیوار دیده می شود که در آن عکس یادگاری تقی اف و مظفرالدین شاه قاجار نسب گشته است.

سونا تقی اوا همسر دوم تقی اف در دوران جوانی

استادان داور راهنماو مشاور سطح این پایان نامه را عالی ارزیابی کردند.و نمره ۲۵/۱۹ را بدان اختصاص دادند. بدین ترتیب بعد از سال ها در گروه تاریخ دانشگاه تهران نمره ای بالاتر از ۱۹ به یک پایان نامه اختصاص یافت .

از جالب ترین نکات موجود در روز دفاع این بود که این روز با روز میلاد امام حسن (ع) اسوه بخشش و کرامت مقارن بود .

روح حاج زین العابدین تقی اف نمونه انسان مسلمان نوع دوست و باکرامت شاد باد .

چكيده :

حاج زين العابدين تقي اف (1924-1838م./ 1342-1254ه .ق.) يكي از شخصيت هاي مهم اقتصادي شهر باكو و منطقه قفقاز در اواخر قرن 19 م. و اوايل قرن 20 م. مي باشد . وي علاوه بر فعاليت هاي اقتصادي در زمينه هاي مختلف فرهنگي ,آموزشي, اجتماعي و مدني  و سياسي نيز نقش آفريني موثر و قابل توجهي داشت . فعاليت هاي وي در جغرافيايي به گستردگي قفقاز آسياي مركزي , ساير مسلمان نشين هاي روسيه,  ايران و عثماني صورت پذيرفت . تقي اف سه دوره آشفته و متلاطم اواخر حكومت تزارها دوران جمهوري آذربايجان و بلشويكها را درك كرد و در تمامي رخدادها و جريان هاي اين سه دوره تاريخي نقش نسبتا فعالي را ايفا نمود.

با وجود توجه ويژه پژوهشگران جمهوري آذربايجان و تركيه به موضوع زندگي و زمانه تقي اف,  هيچ تحقيق جامع و مستقلي در اين خصوص در ايران انجام نشده بود و فقدان چنين پژوهشي از زاويه ديد يك ايراني كاملا به چشم مي خورد .

پس پژوهش حاضر با هدف شناخت و بررسي ابعاد گوناگون زندگي و زمانه اين شخصيت تاريخي آغاز شد و در پي پاسخ گويي به اين پرسش اصلي برآمد كه " آيا حاج زين العابدين تقي اف ,  توانست به عنوان يك قهرمان تاريخي بر روند تحولات و رخدادهاي مسلمان نشين هاي قفقاز و ديگر سرزمين هاي اسلامي تاثير بنهد ؟"

در راستاي پاسخ گويي به اين سوال زندگي و زمانه تقي اف در فصل هاي مختلفي چون زندگي و زمانه , فعاليت هاي اقتصادي , فرهنگي آموزشي اجتماعي و مدني و سياسي مورد تحقيق و بررسي قرار گرفت و اين نتيجه حاصل گشت كه تقي اف به عنوان يك قهرمان تاريخي تاريخي توانست بر روند تحولات و رخدادهاي اقتصادي فرهنگي  آموزش ياجتماعي و مدني و سياسي سرزمين هاي قفقاز آسياي مركزي ديگر مسلمان نشين هاي روسيه و ايران و عثماني تاثير بسزايي بنهدو. البته اين تاثير گذاري در قفقاز و ايران و بسي بيشتر از ساير مناطق بوده است .

كليد واژه ها :

حاج زين العابدين تقي اف , قفقاز , فعاليت هاي اقتصادي , فعاليت هاي فرهنگي , فعاليت هاي اجتماعي و مدني , فعاليت هاي سياسي .