تقی اف

"فیوضات" هفته نامه ارزشمندی است که در 1 نوامبر 1906 در باکو انتشار یافت. این هفته نامه به زبان ترکی منتشر می شد و صاحب امتیاز آن حاج زین العابدین تقی اف بود. این هفته نامه بعد از توقف انتشار روزنامه "حیات " کارخود را آغاز کرد. و تقی اف بعد از توقف فیوضات ، روزنامه "تازه حیات " را منتشر نمود. باکویی ها می توانستند با پرداخت 6 منات یک سال تمام فیوضات را آبونه کنند.فیوضات تا سال 1907 در قالب 32 شماره عرضه گشت.

Fıyuzat həftəlik məcmuəsi 1 noyambr 1906 da Baki da nəşr olundi. Bu həftəlik Azərbaycan turkcəsində çap olurdi və Haci Zeynalabdin Tağiyev onun sahibiydi.Bu həftəlik qazetəsi Həyat qazetəsi nəşrinin dayandırılmasından sonra çixmağa başladi.Tğiyev Fiyuzatdan sonrada Tazə Həyat adli qazetənin nəşrinə uz qoydi.Bakililar 6 manat ilə Fiyuzati bir illik abunə edirdilər. Fiyuzat 1907 qədər  32 nümrədə nəşr oldi.

حاج زین العابدین تقی اف در سال 1838 میلادی در شهر باکو دیده به جهان گشود. پدرش محمد تقی به شغل کفاشی پیشه داشت. اما ما دقیقا اطلاع نداریم که وی اهل کجا بود. در این بین برخی منابع از ریشه های ایرانی تقی اف سخن می رانند و حتی گهگاه مطرح می شود که پدر او اصالتا اهل خوی بود و از این سوی ارس به باکو مهاجرت کرده بود. برای کسب اطلاعات بیشتر می بایست مطالعات افزونتری صورت پذیرد.

Haci Zeynalabdin tağiyev 1838 ci ildə Baki da anadan oldu. Atasi Məhəmməd Taği başmaqçılık işinə məşğuludi.amma biz bilmirik ki o haralıydi. Bu arada bir sıra mənbələr onun iranli əslindən xəbər verirlər və hətta onu Xoylu hesab edirlər və bu ki o Arazın cənubundan Bakiya mehacirət edib.Artiq bilgilər üçün çoxlu araştırmalar vacibdir.

سن پترزبورگ سالها مرکز کشور روسیه بود.دراین شهر درصد قابل توجهی مسلمان زندگی کرده و می کنند. مسجد زیبا و محتشم این شهر یکی  از آثار خیر  و نشانه های همت مسلمانان آن می باشد. حاج زین العابدین تقی اف از جمله مهم ترین خیرین در ساخت این مسجد به شمار می آید. تقی اف همچنین مسئولیت جمع آوری کمک برای ساخت مسجد سن پترزبورگ را در شهر باکو بر عهده داشت. به نظر می رسد هیچ امر خیری در اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 وجود ندارد که تقی اف در آن مشارکت نکرده باشد.

نخستین بار قرآن مجید توسط  آقا میر محمد کریم از علمای شهر باکو به زبان ترکی آذربایجانی ترجمه گشت. این ترجمه گرانسنگ جهت استفاده عمومی می بایست چاپ می گشت. اما در آن دوران (اوایل قرن 20)  هیچ یک از فعالان عرصه چاپ و نشر عالم باکویی را یاری نکرد. حاج زین العابدین تقی اف با آگاهی از این امر با کمال میل هزینه چاپ کلام الله ترجمه شده به ترکی اذربایجانی را بر عهده گرفت و این کتاب در ده هزار مجلد به زیور طبع آراسته گشت. حاجی زین العابدین برای این عمل خیر خود سی هزار منات خرج نمود.

Allahın kitabi Qurani məcid ilk dəfə Baki alimlərindən sayılan Ağa Mir Məhəmməd Kərim hümməti ilə Azərbaycan türkcəsinə çevrildi.bu dəyərli kitab ümum xalq istifadəsi üçün çap edilməsi vacibidi. Amma o dövranda (20ci əsrin əvvəllərində) çap işlərində çalışanlardan heç kimsə Bakili alimi Quranın çapına yardım etmədi. Haci Zeynalabdin tağiyev bu maciradan xəbərdar olar kən Azərbaycan türkcəsinə tərcümə olan kəlamullahi öz xərci ilə çap edib on min cilidinə otuz min manat xərclədi.

Haci Zeynalabdin Tağiyev islam dünyasının ən böyek şəxsiyətlərindən biridi.Baki neft sənayeində uğurlari onu bir əfsanə tək sirvətin maliki etdi.onun adi19ci əsrin sonu və20 ci əsrin əvvllərində  Baki neft milyonçılari adlari zümrəsində yerləşdirdi.amma hacının adın bu zamana qədər diri saxlayan onun islam denyasi və hətta bəşəriyyət aləmi vüsətində elədigi xidmətləri olub.pəs o əbulmillə yani islam millətinin atasi ləqəbinə adlandi.bu internet səhifəsi  ki yazani akademik ariştirmalari təxəssüsi halda Tağiyev mevzusundadi istəyir bu böyük insani tanısın və tanıtdırsın.