تقی اف

ارتباط حاج زین العابدین تقی اف با محمد حسین رئیس التجار یزدی در پیشرفت و شکوفایی شهر رشت بسیار تاثیر گذار بوده است . محمد حسین رئیس التجار یزدی در واقع مستشار تقی اف در رشت بود . وی بنیان گذار چراغ برق و آتشنشانی در رشت می باشد . بی تردید وی در اثر الگوبرداری از تقی اف و حمایت های وی به این مهم دست یافته است .

Haci Zeynalabdin Tağiyevlə Məhəmməd Hüsen Rəis ul- Tüccar Yəzdinin əlaqələri Rəşt şəhəri inkişafinda böyük rol oynayıb . Məhəmməd Hüsen , Tağiyevin o şəhərdəki müstəşariyidi. O Rəştdə bərq çıraqi və od söndürmək sisteminin ilk daşın qoyan olub.şübhəsiz ki bu işlərdə Tağiyevin yardımlari və onun işlərindən təqlidlər çoxlu təsir qoyub.

ارتباط حاج زین العابدین تقی اف با محمد حسین رئیس التجار یزدی در پیشرفت و شکوفایی شهر رشت بسیار تاثیر گذار بوده است . محمد حسین رئیس التجار یزدی در واقع مستشار تقی اف در رشت بود . وی بنیان گذار چراغ برق و آتشنشانی در رشت می باشد . بی تردید وی در اثر الگوبرداری از تقی اف و حمایت های وی به این مهم دست یافته است .

Haci Zeynalabdin Tağiyevlə Məhəmməd Hüsen Rəis ul- Tüccar Yəzdinin əlaqələri Rəşt şəhəri inkişafinda böyük rol oynayıb . Məhəmməd Hüsen , Tağiyevin o şəhərdəki müstəşariyidi. O Rəştdə bərq çıraqi və od söndürmək sisteminin ilk daşın qoyan olub.şübhəsiz ki bu işlərdə Tağiyevin yardımlari və onun işlərindən təqlidlər çoxlu təsir qoyub.

حاج زین العابدین تقی اف:"به خاطر فقر و نداری ، پدر و مادرم نتوانستند چیز جز مهربانی ، محبت و نوازش به من ارزانی دارند. به خاطر تمام صفات نیک موجود در خود – به خاطر محبت ها و نوازش هایشان -  بدیشان مدیون هستم. در کنار تمام مشغله روزانه ، فکر و ذکرم معطوف خوشبختی ملتم است . بدین خاطر شب و روز در تلاش و کوششم . برای رسیدن به هدف تاسیس مدارس متعددی نیاز است . باید کتابها ، مجلات و روزنامه های متعددی چاپ گردد و به همه جا – حتی روستاهای دورافتاده نیز ارسال شود."

Haci Zeynalabdin Tağiyev : “ Kasıb olduqlarına ata- anam mənə sevgi , məhəbbət , nəvazişdən başqa heç nə verə bilməyiblər , məndə olan bütün yaxşi cəhətlər üçün onlara – məhəbbət və nəvazişlərinə borcluyam . bütün işlərimlə yanaşı fikrim-zikrim xalqımı xoşbəxtliyə çatdırmaqdır . buna görə gecə gündüz əlləşirəm . məqsədə çatmaq üçün çoxlu məktəb açmaq lazımdır . çoxlu kitab , məcmuə , qəzet çap etdirib , hər yerə - uzaq kəndlərə də göndərilməlidir.”

میرزا حسن رشدیه ، بنیان گذار نخستین مدرسه به سبک جدید در ایران می باشد . او اولین مدرسه خود را در تبریز ایجاد کرد . بعدها در تهران و دیگر شهرهای ایران نیز چنین مدارسی ساخته شد . کارهای فرهنگی میرزا حسن بی شباهت به خدمات حاج زین العابدین تقی اف نیست . جالب این که این دو باهم روابط حسنه ای داشته اند و میرزا حسن همواره ازکمک های مالی تقی اف برای پیشبرد مدرسه سازی در ایران بهره می برد. باشد که گلهای باغ ایران نیز درموسم علم و معرفت عطرافشانی کنند!  

Mirzə Həsan Rüştiyyə İranin yeni məktəbləri atasi sayılır. O ilk yeni məktəbin Təbriz şəhərində tikti . Sonralar Tehranda və İranın başqa yerlərinde yeni istildə məktəblər quruldi. Bu iş İranda elm və bilginin inkişafina çoxlu təsir qoydu. Mirzə Həsan Rüştiyyənin işləri Haci Zeynalabdin Tağiyevin işləri sayağınayıdi. Bu iki böyük insan bir birləri ilə sıx əlaqələridə olubş belə ki Tağiyev həmişə Mirzə Həsani məarifpərvərlik lərində yardımçi olub və ona iqtisadi kğməklər edib. Qoy İran bağının çiçəkləridə elm ve mərifət yazında ətir saşsınlar

کشتی قزل آغاج نام یکی از زیباترین کشتی های اداره بحری حاجی زین العابدین تقی اف در دریای خزر بود. که زیبایی آن هر بیننده ای را به خود جلب می کرد. روزی شاهزاده عضدالسلطان والی گیلان و طالش از بندرانزلی دیدن می کند و در این بازدید از این کشتی خوشش می آید پس سوار آن شده مدتی به گردش دریایی می پردازد .

این کشتی که کاپیتان آن  حسین بالا فتحعلی اوف  نام داشت بسیار پیشرفته تر از سایر کشتی های دریا بوده و با چراغ های برقی کار می کرده است.

Qızıl Ağac gəmisi Haci Zeynalabdin Tağiyevin bəriyə idarəsinin gəmilərindən biri sayılırdi. Bu gəmio Xəzər dənizində gəl get edərdi.onun möhtəşəmligi və gözəlligi hər bir kimsəni özünə sarı cəlb edərdi.günləin bir günündə Şahzadə Əzdussultan Gilan və Tlış vilayətləri başçısı Ənzəli limanında bu gəmini görüb ona maraqlanır . sonra vali Qızıl Ağaca minib dənizi dolanır. Qızıl Ağacın kapitani Hüsen Bala Fətəliovudi və öz dövri gəmilərindən qabaxcıl olaraq bərq .iraqlari varidi.

حاج زین العابدین تقی اف در سال 1880 م.  در باکو نخستین بنای تئاتر را که در بین مردم به تئاتر تقی اف معروف گشت ؛ بنیان نهاد . این بنا هدیه بزرگی برای روشنفکران آذربایجانی بود. در این تئاتر آثار درام و کمدی های اپرا و موزیکال اجرا  می شد . اپرای "لیلی و مجنون " نیز اول بار در این سالن به صحنه رفت .

Tağiyev-in 1880-ildә Bakıda tikdirdiyi ilk teatr binası , xalq arasında «Tağıyev teatrı» adlanırdı؛  Azәrbaycan ziyalıları üçün böyük һәdiyyә idi. Teatrda dram әsәrlәri ilә yanaşı, ilk Azәrbaycan opera vә musiqili komediyaları da tamaşaya qoyulurdu. Üzeyir Hacibəyov-un «Leyli vә Mәcnun» operasının ilk tamaşası da burada göstәrilmişdir.

شناخت هر چه بیشتر حاج زین العابدین تقی اف نیازمند بررسی و مطالعه بیشتر می باشد. در این خصوص راهی را آغاز کرده ایم و امیدواریم این مرد بزرگ دنیای شرق را تا میزان بزرگی و عظمت شخصیتش بشناسیم و بشناسانیم . اما این کار نیازمند شناخت نسخه های خطی ، روزنامه ها و مجلات مرتبط (حیات ، فیوضات ، تازه حیات و کاسپی ) ، منابع تاریخی و اسناد و مدارک بیشتری می باشد. در مورد دست طلب به سوی تمامی مورخان ، متفکران و اصحاب فضل و فرهنگ دراز کرده ایم . در صورت آگاهی درباره این شخصیت و یا شناخت منبعی ناشناس درباره او ما را یاری کنید!

Haci Zeynaladin Tğiyevi artıq tanımaq üçün artıq araştırma və mütaliə lazimdir . bu sahədə ilk dəfə üçün atdinlar götürürük və umudvarıq bu böyük insani öz əzəmət və ululuğu kimi tanıyıb tanıtdıraq.buna görə çoxli əl yazılari , qəzetələr və məcmuələri (həyat ,fiyuzat ,tazə həyat , kaspi), trixi kitablari , sənədlər və bərgələri görmək gələkdi.biz bütün tarixşilər , alimlər , tədqiqtçilara sari əl uzaldıriq və yardım diləyirik .öz bilgilərinizlə bizə yadımçi olun!

حاج زین العابدین تقی اف در طول حیات پربرکت خود با شخصیت های برجسته سیاسی دنیا ارتباط نزدیکی داشته است . یکی از این افراد مظفرالدین شاه قاجار می باشد. تقی اف هنگام سفر پادشاه قجر به باکو با او ملاقات می کند و عکس یادگاری تهیه می نماید. هنگام مرگ مظفرالدین شاه روزنامه فیوضات طی گزارشی خبری از شاه ایران به نیکی یاد می کند این گزارش چنین آغاز می شود:

"یادکده می طوغدیغک زمانلر

سن آغلار ایدک گولردی عالم

بر اویله عمر کچیر که اولسون

موتک سکا خنده خلقه ماتم

مظفرالدین شاه وفات ایتدی ..."

تقی اف بدین مناسبت تلگرافی به ایران ارسال می کند و این حادثه را به محمدعلی شاه تسلیت می گوید.

Haci Zeynalabidin Tğiyev öz həyati zaman dünyanın böyük və görkəmli siyasətçiləri ilə yaxın və sıx əlaqələr saxlayırdi. O siyasət kişilərindən biri İran şahi Müzəffərüddin Şah Qacarıdi. Qacar şahi Bakıya səfər edən zaman Tağiyev lə görüşür . Onlar yadigar üçün şəkil çəkdirirlər. Müzəffərüddin Şah ölən vaxtda Fiyuzat məcmuəsində bir imfarmasiya raportu buraxılır :

Yadındami toğduğun zamanlər

Sən ağlaridin gülürdi aləm

Bir öylə ömür keçir ki olsun

Motun sənə xəndə xəlqə matəm

Müzəffərüddin Şah vəfat etdi…

Tağiyev bu münasibətə İranin yeni şahi Məhəmməd Ali Şaha baş sağliği telgirafi yollayır.