تقی اف

استادان داور راهنماو مشاور سطح این پایان نامه را عالی ارزیابی کردند.و نمره ۲۵/۱۹ را بدان اختصاص دادند. بدین ترتیب بعد از سال ها در گروه تاریخ دانشگاه تهران نمره ای بالاتر از ۱۹ به یک پایان نامه اختصاص یافت .

از جالب ترین نکات موجود در روز دفاع این بود که این روز با روز میلاد امام حسن (ع) اسوه بخشش و کرامت مقارن بود .

روح حاج زین العابدین تقی اف نمونه انسان مسلمان نوع دوست و باکرامت شاد باد .

چكيده :

حاج زين العابدين تقي اف (1924-1838م./ 1342-1254ه .ق.) يكي از شخصيت هاي مهم اقتصادي شهر باكو و منطقه قفقاز در اواخر قرن 19 م. و اوايل قرن 20 م. مي باشد . وي علاوه بر فعاليت هاي اقتصادي در زمينه هاي مختلف فرهنگي ,آموزشي, اجتماعي و مدني  و سياسي نيز نقش آفريني موثر و قابل توجهي داشت . فعاليت هاي وي در جغرافيايي به گستردگي قفقاز آسياي مركزي , ساير مسلمان نشين هاي روسيه,  ايران و عثماني صورت پذيرفت . تقي اف سه دوره آشفته و متلاطم اواخر حكومت تزارها دوران جمهوري آذربايجان و بلشويكها را درك كرد و در تمامي رخدادها و جريان هاي اين سه دوره تاريخي نقش نسبتا فعالي را ايفا نمود.

با وجود توجه ويژه پژوهشگران جمهوري آذربايجان و تركيه به موضوع زندگي و زمانه تقي اف,  هيچ تحقيق جامع و مستقلي در اين خصوص در ايران انجام نشده بود و فقدان چنين پژوهشي از زاويه ديد يك ايراني كاملا به چشم مي خورد .

پس پژوهش حاضر با هدف شناخت و بررسي ابعاد گوناگون زندگي و زمانه اين شخصيت تاريخي آغاز شد و در پي پاسخ گويي به اين پرسش اصلي برآمد كه " آيا حاج زين العابدين تقي اف ,  توانست به عنوان يك قهرمان تاريخي بر روند تحولات و رخدادهاي مسلمان نشين هاي قفقاز و ديگر سرزمين هاي اسلامي تاثير بنهد ؟"

در راستاي پاسخ گويي به اين سوال زندگي و زمانه تقي اف در فصل هاي مختلفي چون زندگي و زمانه , فعاليت هاي اقتصادي , فرهنگي آموزشي اجتماعي و مدني و سياسي مورد تحقيق و بررسي قرار گرفت و اين نتيجه حاصل گشت كه تقي اف به عنوان يك قهرمان تاريخي تاريخي توانست بر روند تحولات و رخدادهاي اقتصادي فرهنگي  آموزش ياجتماعي و مدني و سياسي سرزمين هاي قفقاز آسياي مركزي ديگر مسلمان نشين هاي روسيه و ايران و عثماني تاثير بسزايي بنهدو. البته اين تاثير گذاري در قفقاز و ايران و بسي بيشتر از ساير مناطق بوده است .

كليد واژه ها :

حاج زين العابدين تقي اف , قفقاز , فعاليت هاي اقتصادي , فعاليت هاي فرهنگي , فعاليت هاي اجتماعي و مدني , فعاليت هاي سياسي .

 دانشگاه تهران

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

 زندگی و زمانه حاج زین‌‌العابدین تقی‌‌ا‌ف

 نگارش:سجاد حسینی

استاد راهنما:دکتر داریوش رحمانیان

استاد مشاور:دکتر غلامحسین زرگری نژاد

استاد داور:دکتر حسن حضرتی

 زمان:26 شهریور 87ساعت 12

مکان: تالار استاد محمد ابراهیم باستانی پاریزی

 پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشددر رشته

تاریخ - مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

شهریور 1387

شرکت اسلامیه طی نامه ای در سال 1318 ـ.ق./ 1901 م.، این چنین از خدمات تقی اف تقدیر نموده است :

"در بادکوبه وکالت شرکت اسلامیه اصفهان با جناب تقی اوف تاجر است و از اقدامات ایشان ممنون هستم چون در خیال فرستادن کارخانه ریسمان تابی و پارچه بافی هستند... از طرف جناب تقی‌‌ا‌ف به جهت تفلیس جناب حاجی محمدباقر رضا اف تاجر تبریزی و به جهت وکالت اردبیل جناب حاجی محمد اسماعیل تاجر اردبیلی را قلمداده اند و در هشتدرخان جناب آقا علی محمد حسن اف تاجر اصفهانی را یادآوری فرموده اند ... جناب مذکور تا حال مبالغ کثیره به اداره فرستاده و سهام عدیده به اسامی غیرتمندان بادکوبه خواسته اند و فرستاده ایم و از این به بعد هم هر کس طالب شراکت با ما باشد به توسط معزی الیه وجه به ادراه مرکزی اصفهان یا طهران برساند اسهام مسجل و ممضی به اسم او ارسال می داریم ."

زین‌‌العابدین ( زینال)  نوه حاج زین‌‌العابدین و پسر صادق تقی‌‌ا‌ف یکی از این افراد بود . وی که پدربزرگش بدو عشق می ورزید ، در سن پترزبورگ و لندن دررشته فنی علوم نساجی تحصیل کرد و سرانجام در کارخانه نساجی تقی‌‌ا‌ف مشغول به کار شد . وی در 10 سال نخست دوران تسلط بلشویک ها بر سر کار ماند. نوه تقی اف ازسال 1932 م. تا 1937 م. چندین بار  توسط کا.گ.ب. دستگیر و آزاد گشت . زین‌‌العابدین (زینال) تقی‌‌ا‌ف ، سرانجام بعد از دستگیری در سال 1940 م. در زندان بایئل تیرباران شد و بدین ترتیب داستان زندگی نواده وهم نام ، حاج زین‌‌العابدین تقی‌‌ا‌ف نیز ، با غم و اندوه پایان یافت .

ترجمه :

(اي خداوند مهربان رئوف                   

 تقي اف در بزم عشق جاودان بماند

اوست شخص شخيص عارف كيش         

اوست نفس نفيس خيراتديش

هماوست يك وجود خير آثار                 

 احسانش را به ملت ايثار مي كند

در او ذوق ادريسي مدغم است               

بناي تدريس را ظاهر نمود

مكتبي براي بنات اسلام گشود               

 مانند خورشيد بر ايام نور افشاند

آن بناي نيك مقام رونق يافت                 

در سال هزار و نهصد و دو

ذكر تاريخ سال اسلامي                      

 با حروف ابجد براي من دشوار نيست

بلي براي تاريخ آن اين مصرع انشا شد   

 اوشقول (مدرسه) تقي اف مهيا است 1319 )

بسیاری از هنرمندان جمهوری آذربایجان ، بعد از استقلال توانستند در موضوع "تقی اف " آزادانه فعالیت کنند. پس تابلوهای نقاشی ، پیکره ها و یادمان های هنری متعددی در این موضوع آفریده شد . ان ها حال می توانستند عشق علاقه خود را ازادانه نسبته به ب"باکو آتاسی " (پدر شهر باکو ) ابراز دارند.

تقی اف بعد از اتمام نشر این قرآن ،  سه جلد نفیس از این کتاب را برای سه تن از سلاطین جهان اسلام ( پادشاه ایران ، سلطان عثمانی و امیر افغانستان) ارسال داشت و بدین ترتیب اندیشه اتحاد اسلام را علنی کرد.

یکی از تحولات زندگی تقی‌‌ا‌ف ساخت عمارت مسکونی جدید و رها کردن خانه قدیمی پدریش بود.خانه قدیمی به خاطر کوچکی و نداشتن ویژگی های خانه یک میلیونر برجسته ، دیگر قابل زندگی نبود. تقی‌‌ا‌ف می بایست خانه جدید بر طبق شرایط جدید زندگی خود بسازد . خانه ای که دختر ژنرال عربلینسکی نیز بتواند در آن به سر برد و میهمانان بلند پایه تقی‌‌ا‌ف در آن اسکان یابند.

عملیات ساخت عمارت مسکونی جدید در سال 1316 هـ.ق. /1898 م. توسط 270 نفر مهندس و معمار و نقاش و کارگر آغاز شد. مصالح مورد نیاز از فرانسه ، امریکا ، آلمان و روسیه تامین گشت. این بنا سه طبقه بود و از چهار طرف به خیابان های اصلی محدود می شد. تمامی ساختمان از سیستم حرارتی وبرودتی ، چراغ های الکتریکی ، آب گرم و سرد برخوردار بود. تزئینات سقف این عمارت با طلا صورت گرفت وبرای این کار چهل هزار منات صرف شد. وجود ستون های آیینه کاری شده ، میز و صندلی های امریکایی ف کف پوشهایی از جنس عاج و سندروس و پرده های زربافت آلمانی از دیگر ویژگی های این عمارت جدید بود.